Terwijl Kylian Mbappé maandagavond in Londen aanwezig was op de Gouden Bal-ceremonie, werd hij op de Chinese sociale media het middelpunt van een enorme controverse. Voetbalfans waren een clip tegengekomen waarin hij grapte over de meme waar hij het meest om moet lachen. Op die meme is zijn gezicht gemonteerd op een “Chinese dictator” die lijkt op Mao Zedong, de man die toezicht hield op een van de bloedigste periodes uit het Chinese verleden.
De ophef verspreidde zich als een lopend vuurtje. Chinese merken trokken één voor één de steun aan de Franse aanvaller in, en China Media Group, het moederbedrijf van de staatszender CCTV, schorste de uitzendingen van La Liga-wedstrijden. Een woordvoerder van het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken verklaarde: “Woorden en daden die de gevoelens van het Chinese volk kwetsen, zullen vanzelfsprekend worden beantwoord met gezamenlijk verzet van alle sectoren van de Chinese samenleving.”
Op het Chinese internet was er echter weinig duidelijkheid over wat precies gezegd of gedaan was. Weinigen formuleerden de woorden en daden expliciet, en velen noemden zelfs de naam van Mao niet, een figuur die in het land nagenoeg heilig wordt gehouden. Het uitgebreide censuursysteem van China, dat 1,4 miljard mensen afsluit van het wereldwijde internet, zorgde ervoor dat veel mensen niet wisten wat er precies was gebeurd.
De beschuldiging dat hij “de gevoelens van het Chinese volk had gekwetst” was op zich al genoeg om een vloedgolf van woede los te maken. Algoritmes van sociale media versterkten die reactie, in een sterk gecontroleerd internet waar mensen er schuw voor zijn om het met de meerderheid oneens te zijn.
Excuses van Mbappé, Real Madrid en La Liga
Het duurde niet lang voordat Mbappé, een van de grootste voetbalsterren ter wereld, verklaarde “oprecht spijt” te hebben van zijn “onverstandige” opmerking. Ook zijn club, Real Madrid, en de Spaanse competitie La Liga stuurden excuses. China is een enorme markt voor de populairste sport ter wereld.
Peking liet later weten de excuses van de voetballer “serieus” te nemen. China Media Group heeft nog niet laten weten of de uitzendingen worden hervat.
“Een excuus is het minste wat hij kan doen, maar ik vergeef hem niet. Ik steun een verbod voor hem”, luidde een van de topreacties op Weibo.
Mbappé noemde Mao in het interview niet bij naam, maar velen vonden dat elke grap over de oprichter van het communistische China een grens overschreed.
“Weet je wie je hebt gekwetst? Hij is de geestelijke pijler van het Chinese volk”, las een opmerking op Weibo die meer dan 700 gebruikers leuk vonden.
“Hij is de belangrijkste figuur in onze geschiedenis. Denk je echt dat een simpel excuus alles weer goed kan maken?”, schreef een ander.
Ironisch genoeg vraagt een groot deel van de Chinese sociale media zich ondanks de hevige kritiek nog steeds af wat de Franse aanvaller precies heeft gezegd. Ze probeerden AI-chatbots, die even streng gecensureerd worden als het Chinese internet, maar die konden geen antwoord geven. Anderen probeerden het uit te leggen, maar ze omzeilden elke vermelding van Mao.
Er werd verwezen naar “de man op het biljet van 100 yuan” en naar “de leraar”, een titel die Mao ooit voor zichzelf gebruikte. Screenshots van de meme en het interview werden gedeeld, waarbij zowel het woord “dictator” als het gezicht van Mbappé onleesbaar waren gemaakt.
Noch de verklaring van het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken, noch de excuses van Mbappé, Real Madrid en La Liga noemden Mao rechtstreeks.
Mao’s erfenis in China en daarbuiten
Mao leidde de Chinese Communistische Partij naar de overwinning in de burgeroorlog en richtte de Volksrepubliek China op. Hij overleed in 1976. Ondanks de onrust tijdens zijn bewind, waaronder de Grote Sprong Voorwaarts en de Culturele Revolutie, die leidden tot een hongersnood die tientallen miljoenen mensen het leven kostte en gewelddadige zuiveringen ontketende in de Chinese samenleving, blijft hij in China een hooggeschat figuur.
Een portret van Mao hangt boven het Tiananmenplein in Peking, een symbool van hoe centraal hij nog steeds staat in de moderne Chinese verbeelding. In tegenstelling tot andere voormalige Chinese leiders wordt zijn gebalsemde lichaam daar publiek tentoongesteld en trekt het dagelijks tienduizenden bezoekers. De laatste jaren is er ook een hernieuwde interesse in hem ontstaan bij jongeren, die zijn werken lezen en clips van hem bekijken op sociale media.
Chinese geschiedenisboeken spelen de verwoesting onder Mao’s bewind grotendeels down. Volgens het oordeel van de Chinese Communistische Partij wegen zijn verwezenlijkingen zwaarder dan zijn fouten. In hun ogen is hij “een groot revolutionair en een groot marxist”.
Buiten China ziet de geschiedenis Mao echter zowel als revolutionair als als dictator. Daarom verschilden de reacties onder de diaspora sterk: dissidenten en mensen wier families dekades geleden vluchtten voor Mao’s bewind reageerden heel anders.
“Je hoeft je niet te verontschuldigen, je hebt niet ongelijk”, las een sterk gelikte opmerking in het Chinees onder de verklaring van de voetballer op X.
“Degenen die zich moeten verontschuldigen, zijn de CCP; zij hebben het Chinese volk ontvoerd en gehersenspoeld”, schreef een andere Chinese gebruiker.
Op X en Threads, die beide niet toegankelijk zijn in China, leidde de controverse tot nog meer memes. Sommige tonen het gezicht van Mbappé op andere beelden van Mao, terwijl andere nog een stap verder gaan en zijn gezicht plaatsen op het lichaam van de huidige Chinese leider Xi Jinping.
En dan was er nog de rest van het internet, dat simpelweg verbaasd was.
“Het is echt moeilijk te begrijpen… Het lijkt erop dat mensen hun leiders niet mogen bekritiseren. En verwachten ze dat de hele wereld hetzelfde denkt als zij? Dat is belachelijk”, stond in een topreactie onder de verklaring van Real Madrid op Instagram.
“Hoe durf je een dictator een dictator te noemen? Verschrikkelijk”, schreef een andere gebruiker op X.